Khi lập kế hoạch đầu tư quan trắc tự động, nhiều doanh nghiệp so sánh báo giá thiết bị rồi chọn phương án thấp nhất. Nhưng chi phí của một trạm kéo dài nhiều năm, và phần lớn nằm ngoài giá thiết bị. Bài này liệt kê các khoản chi theo vòng đời trạm để người ra quyết định tính đủ trước khi chốt phương án. Bài không đưa mức giá cụ thể vì giá phụ thuộc số thông số, loại hình, điều kiện lắp đặt và yêu cầu của từng cơ sở.
1. Ba nhóm chi phí
- Chi phí đầu tư ban đầu.
- Chi phí vận hành và kiểm soát đo lường hằng năm.
- Chi phí do chậm trễ hoặc làm không đủ.
2. Chi phí đầu tư ban đầu
Một trạm quan trắc tự động hợp quy không chỉ là thiết bị đo. Với nước thải, theo điểm a khoản 4 Điều 97 Nghị định 08/2022 hệ thống gồm thiết bị đo thông số, camera, thiết bị lấy mẫu tự động và phần kết nối truyền số liệu; với khí thải, hệ thống gồm thiết bị đo, camera và kết nối truyền số liệu. Các khoản thường gặp:
- Thiết bị đo các thông số theo phụ lục (nước thải: lưu lượng, pH, nhiệt độ, TSS, COD hoặc TOC, amoni; khí thải: theo từng loại thiết bị).
- Tủ điều khiển, data logger, camera, thiết bị lấy mẫu tự động (nước thải).
- Phần mềm quản lý và truyền dữ liệu.
- Hạ tầng lắp đặt: nhà trạm hoặc tủ, nguồn điện, đường truyền, công trình đo lưu lượng, sàn thao tác và vị trí lấy mẫu khí thải.
- Vận chuyển, lắp đặt, hiệu chỉnh, chạy thử.
- Kiểm định, hiệu chuẩn ban đầu, đánh giá độ chính xác tương đối (RA) trước vận hành.
- Thủ tục kết nối với Sở Nông nghiệp và Môi trường.
3. Chi phí vận hành hằng năm
Theo Thông tư 10/2021, trạm phải duy trì các hoạt động sau, mỗi hoạt động đều có chi phí:
- Kiểm tra bằng chất chuẩn tối thiểu mỗi tháng một lần (dung dịch chuẩn hoặc khí chuẩn còn hạn).
- Kiểm định hoặc hiệu chuẩn theo pháp luật về đo lường.
- Đánh giá độ chính xác tương đối (RA) mỗi năm một lần do đơn vị độc lập thực hiện.
- Bảo trì định kỳ, thay vật tư tiêu hao, thuốc thử, bóng đèn, ống bơm.
- Điện, đường truyền, phần mềm.
- Nhân sự vận hành hoặc hợp đồng dịch vụ vận hành.
- Quan trắc thủ công thay thế khi thiết bị ngừng từ 48 giờ trở lên.
4. Các khoản có thể giảm chi phí theo quy định
- Miễn quan trắc định kỳ cho các thông số đã quan trắc tự động, liên tục (nhóm Cột 4 nước thải, Cột 5 khí thải sau ngày 31/12/2024). Với nhóm Cột 6 khí thải đã lắp theo quy định thì miễn quan trắc định kỳ.
- Miễn quan trắc định kỳ khi quan trắc tự động các thông số chính đạt quy chuẩn 03 năm liên tiếp và kết quả kiểm tra, thanh tra gần nhất không có vi phạm vượt quy chuẩn, theo điều kiện và thủ tục thông báo nêu trong Điều 97 và Điều 98.
- Chính sách ưu đãi, hỗ trợ đối với cơ sở tự nguyện lắp đặt khi không thuộc diện bắt buộc.
Mức tiết kiệm cụ thể phụ thuộc vào chương trình quan trắc định kỳ trong giấy phép môi trường của từng cơ sở.
5. Cái giá của việc chậm trễ
- Với dự án mới thuộc đối tượng bắt buộc, hệ thống phải được lắp trước khi vận hành thử nghiệm công trình xử lý chất thải (từ 01/01/2025). Chậm lắp có thể làm chậm tiến độ vận hành.
- Cơ sở hiện hữu đã quá hạn lắp đặt (31/12/2024) đối diện rủi ro bị xử lý vi phạm theo quy định xử phạt hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường hiện hành. Doanh nghiệp cần tra cứu mức phạt cụ thể tại nghị định xử phạt có hiệu lực khi cần.
- Lắp gấp để kịp thời hạn thường làm tăng chi phí: mua theo giá gấp, thiết kế không đủ hạ tầng, phải sửa đổi sau khi kết nối.
- Lắp không đủ (thiếu camera, thiếu lấy mẫu tự động, không kiểm soát đo lường) có thể phải làm lại và không được xem là đáp ứng đầy đủ.
- Số liệu sai thực tế hoặc vượt quy chuẩn dẫn tới yêu cầu cải tạo, nâng cấp công trình xử lý (khoản 8 Điều 97, Điều 98), là khoản chi lớn hơn nhiều so với chi phí bảo trì thiết bị.
6. Những khoản chi phí doanh nghiệp cần tính khi đầu tư trạm quan trắc tự động
| Khoản chi | Ghi chú |
|---|---|
| Thiết bị đo, tủ, camera, lấy mẫu | Theo số thông số và số điểm đo |
| Hạ tầng: nhà trạm, điện, đường truyền, công trình đo | Phụ thuộc hiện trạng |
| Lắp đặt, hiệu chỉnh, kết nối với Sở | |
| Kiểm định, hiệu chuẩn | Theo giấy chứng nhận |
| Đánh giá độ chính xác tương đối (RA) | Mỗi năm một lần |
| Chất chuẩn, vật tư, thuốc thử | Kiểm tra hằng tháng |
| Bảo trì, nhân sự vận hành | |
| Điện, đường truyền, phần mềm | |
| Quan trắc định kỳ còn phải thực hiện | Sau khi được miễn các thông số đã đo tự động |
Doanh nghiệp nên nhân chi phí hằng năm với số năm sử dụng dự kiến, cộng với chi phí đầu tư, rồi so sánh các phương án trên cùng một yêu cầu kỹ thuật.
Góc nhìn của Vietmap ENV
Chúng tôi thấy sai lầm phổ biến nhất khi mua trạm là so sánh báo giá khác phạm vi: báo giá này có camera, lấy mẫu, kết nối Sở, kiểm định ban đầu và RA, báo giá kia thì không. Hãy yêu cầu mọi nhà thầu báo giá theo cùng danh mục và hỏi rõ chi phí vận hành hằng năm. Khi so trên cùng danh mục, quyết định sẽ khác.
Liên hệ qua website Vietmap Environment để nhận danh mục báo giá theo phạm vi tương ứng giấy phép của cơ sở.